Tüfek, Mikrop ve Çelik ya da Coğrafya Kaderdir – Cumartesi Mektupları 5

Ortalama iki ay gibi bir sürede, acele etmeden, zamana yayarak okuduğum kitabı nihayet birkaç gün önce bitirdim. Tüfek, Mikrop ve Çelik dünya tarihini, insanlık tarihini ve coğrafyanın insanlık tarihi üzerinde ne kadar etkili olduğunu anlatan, geniş konulara değinen, açıklayıcı ve doyurucu bilgilere sahip bir kitap.

14. yüzyıl düşünürlerinden İbn-i Haldun, ta asırlar öncesinden aslında bize sesleniyor: “Coğrafya kaderdir”.

Kitabın yazılış amacı, arka planında çok enteresan bir hikâyeyi barındırıyor. 1972 yılının Temmuz ayında tropik bir ada olan Yeni Gine’de deniz kıyısında yürüyen Jared Diamond, bölgede adı sıkça duyulan yerli siyasetçi Yali ile tesadüf eseri karşılaşır. Yali, Diamond’a şu soruyu sorar: “Her şey eşit olarak başlamasına rağmen neden siz beyazlar bu kadar ileri gittiniz de biz bu kadar geri kaldık?” Jared Diamond, hazırlıksız yakalandığı için bu soruya o gün cevap veremez. Ancak, sonraki otuz yıl boyunca Yeni Gine de dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanını gezerek Yali’nin sorduğu o soruya işte bu kitabı yazarak cevap verir.

İnsanlık tarihine sadece “tarih bilimi” perspektifinden bakarak anlam vermek güçtür. Disiplinler arası çalışmalarla ve neden-sonuç ilişkileri bağlamında hem dünya tarihini hem de insanlık tarihini anlamak daha sağlıklı olacaktır. Jared Diamond da, farklı disiplinlerden -antropoloji, arkeoloji, tarih, coğrafya, biyoloji gibi- yararlanarak Yali’nin sorduğu bu soruya çok güzel yanıtlar veriyor kitabında. Yali’nin sorusu aslında hepimizin -dünya tarihinin- sorusudur.

Jared Diamond’ın otuz yıl emek vererek yazdığı bu kitap sadece insanlık tarihini anlamamıza değil, aynı zamanda kitapta sunulan bilimsel veriler sayesinde neden-sonuç ilişkisi kurarak tarihsel olayları ve olguları doğru bir şekilde anlamımıza ve değerlendirmemize de yardımcı oluyor. İnsanlık tarihinin nasıl başladığı ve hangi olayların, olguların tarihin seyrine yön verdiği konusunda oldukça açıklayıcı ve tatmin edici bilgileri de yazar yine bilimsel veriler dahilinde bizlere sunuyor.

Kısacası bütün hikâye, tam 13.000 yıl önce Orta Doğu’da yaşayan bir insanın bir buğday tanesini toprağa ekmesiyle başladı. İşte o buğday tanesiyle kimi ülkeler zengin olurken kimileri fakir kaldı, bazı ülkeler teknolojiyi geliştirirken diğerleri geride kaldı, bazıları devlet olurken bazıları avcı-toplayıcı olarak yaşamlarını sürdürmeye devam etti, kimi toplumlar tarım ve hayvancılık sayesinde büyük devletler kurarken, kimi toplumlar tüfeğin, çeliğin ve mikrobun yenilgisine uğradı.

Tüfek, Mikrop ve Çelik, insanlık tarihini doğru bir şekilde kavrayabilmemiz ve tarihi olayları, olguları anlayabilmemiz için çok değerli bir kitap. Toplumların yazgılarını, ilerlemelerini ve geri kalmalarını -yenilmelerini- bilimsel veriler ışığında idrak edebilmemize katkı sağlıyor. Aynı zamanda kitapta anlatılanlar dahilinde dünya tarihinde yer alan her olaya veya olguya akıl-mantık ilişkisi çerçevesinde anlamlar yüklememize de vesile oluyor.

609 sayfadan oluşan bu kitabın genel özeti şu iki cümleyle özetlenebilir: “Coğrafya kaderdir”. Mektubumun başında da İbn-i Haldun’un bu sözünü alıntılamıştım. Belki çoğumuz -ben de dahil- İbn-i Haldun’un bu sözünü yeteri kadar idrak edemedik ya da etmek istemedik. Ancak, bu öylesine güçlü bir tanım ki, “Coğrafya kaderdir” sözünün niteliğini ve doğruluğunu Tüfek, Mikrop ve Çelik kitabını okuduktan sonra tam anlamıyla kavrayabiliyorsunuz.

Bu mektubumda Tüfek, Mikrop ve Çelik kitabından bahsetmek istedim, çünkü her insanın okuması gerektiğini düşündüğüm kitapların başında geliyor. Tarihle, edebiyatla, coğrafyayla, sosyolojiyle, felsefeyle ya da diğer alanlarla ilgilenin hiç fark etmez, bu kitabı okuyan insanla okumayan insanın dünyaya ve insanlık tarihine bakış açısı çok farklı olacak.

Dünyayı, insanlığı, tarihimizi, bugünümüzü daha iyi, daha doğru anlayabilmemiz ve daha mutlu, huzurlu bir yaşam ümidiyle…

Mektubumu Sokrates’in şu cümlesiyle bitirmek istiyorum: “Sorgulanmamış hayat, yaşanmaya değer değildir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s